PCB – Warstwa opisowa

pcb_opis_8Aby ucieszyć oko i niejednokrotnie pomóc sobie przy montażu płytki, możemy wykonać warstwę opisową. Normalnie wykonuje się je metodą sitodruku, ale w warunkach domowych możemy sobie pozwolić jedynie na termotransfer. Tak więc nasz opis będzie miał kolor czarny, ewentualnie inny jeśli dysponujemy kolorową drukarką laserową. Toneru białego niestety nie kupimy, jest on w tej chwili (kwiecień 2013) tak samo niedostępny jak w chwili pisania tego poradnika pierwszy raz (marzec 2010) co w sumie nie dziwne, bo kto normalny bu drukował na biało :)

plabKrótki wstęp dla drukujących własne projekty z eagle. Aby przygotować warstwę opisową wystarczy ładnie poukładać sobie wartości i nazwy elementów. Aby móc przesuwać je niezależnie, klikamy na przycisk Smash a następnie klikamy na elementy które chcemy odblokować. Przy nazwie i wartości każdego z nich pojawią się dodatkowe krzyżyki za pomocą których możemy je przesuwać – tak jak elementy.

Gdy już to uczynimy, do wydruku można zaznaczyć następujące warstwy:
tPlace bPlace – główne fragmenty obudów elementów
tNames bNames -nazwy i numery elementów
tValues bValues – wartości elementów
tDocu bDocu – pomocnicze fragmenty obudów elementów.

Tych ostatnich warstw pomocniczych używamy do drukowania np dokumentacji układu, tak aby obudowy elementów nie były wybrakowane. Warstwy te najczęściej będą w miejscach otworów lub na padach lutowniczych, dla tego praktycznie nie korzysta się z nich przy wykonywaniu opisu – nie chcemy przecież żeby opis nachodził nam na pady. Jeśli opis nie będzie znajdował się po stronie druku, nic nie stoi na przeszkodzie aby te warstwy również uwzględnić, aby nasz nasz opis był bogatszy.

Nazwy czy wartości? Ja zawsze nanoszę wartości elementów zamiast ich nazwy, ponieważ potem łatwiej mi jest zmontować układ i ciężej o pomyłkę (nie trzeba zaglądać na kartkę z numerkami i wartościami). Poprawniej jest jednak nanosić nazwy z numeracją a w dokumentacji zrobić spis elementów wraz z ich wartościami – jak komu wygodniej.

pcb_opis_1Jeśli chcemy drukować warstwę opisową wierzchnią – zaznaczamy tylko warstwy z przedrostkiem t(top), podobnie dla warstwy spodniej, b(bottom). Drukujemy w odbiciu lustrzanym, tak samo jak w przypadku wierzchniej warstwy mozaiki ścieżek. Tutaj kończy się wstęp dla eagle, mamy na tym etapie przygotowane własne pliki lub korzystamy z plików gotowych. Podczas drukowania można skorzystać z tych samych porad dotyczących drukowania mozaiki. Drukujemy oczywiście na papierze kredowym :)

pcb_opis_2Opis centrujemy z otworami w płytce patrząc pod silne światło, ustawiamy w ten sposób aby jak najwięcej otworów pokrywało się z opisem. Niestety często jest tak że wydruk opisu jest ciut dłuższy lub krótszy aniżeli nasza mozaika, ale w niczym to nie przeszkadza.


pcb_opis_3Technika wykonania termotransferu niczym nie różni się od tej stosowanej przy przenoszeniu mozaiki ścieżek (nie zapomnij o umyciu powierzchni laminatu rozpuszczalnikiem lub benzyną). Do wyboru mamy żelazko lub laminarke. W obydwu przypadkach należy dobrze uchwycić płytkę z papierem aby ten się nam nie przesunął i nie zepsuł całej pracy – tutaj toner transferujemy na goły laminat, który w przeciwieństwie do zmatowionej warstwy miedzi jest dużo bardziej śliski – więc zanim toner się przyklei może się łatwo przesunąć, a wtedy pozostaje rozpuszczalnik i kolejna próba. Przy stosowaniu laminarki należy uważać, bo toner przyklei się dopiero za drugim lub trzecim przepuszczeniem, płytkę z kartką należy trzymać mocno w palcach dopóki nie poczujemy że i jedna i druga wylądowały pomiędzy wałkami – w przeciwnym razie lekko przyklejony papier może łatwo odskoczyć gdy całość trafi na wałki i odbije się całkowicie krzywo. Całość przepuszczamy około 6-8 razy.

pcb_opis_4Płytka po opuszczeniu laminarki lub żelazka od razu trafia do roztworu wody z octem lub kwaskiem cytrynowym. W tym przypadku używam roztworu wody z octem w proporcjach 1:1 co świetnie rozpuszcza niechcianą kredę.



pcb_opis_5Całość powinna poleżeć i nasiąknąć przez kilka dobrych minut, aż będzie widać że papier jest całkowicie przesiąknięty. Tak jak na zdjęciu, papier powinien odchodzić od płytki bez najmniejszych oporów (podnoszę papier, płytka leży luzem w pojemniku).





pcb_opis_6Teraz najważniejsza sztuczka. Aby pozbyć się kredy, wystarczy przetrzeć ją średnio sztywnym pędzelkiem – pędzelek widoczny na zdjęciu został przycięty, wykorzystuję go także do czyszczenia płytek po lutowaniu. Toner w żadnym wypadku nie powinien odchodzić od laminatu, jeśli odchodzi to znaczy że laminat jest źle odtłuszczony, termotransfer nie wykonał się poprawnie (za krótki czas, za słaba temperatura). Laminat można też delikatnie przetrzeć drobniutkim papierem ściernym jeszcze przed termotransferem.

pcb_opis_7Po dokładnym wyczyszczeniu płytki pędzelkiem, wycieramy ją do sucha i sprawdzamy czy kreda nie zaczyna się pojawiać pod wpływem odparowywania resztek wody – jeśli tak, znowu czyścimy te miejsca pędzelkiem. Jeśli nasza płytka wygląda tak jak na zdjęciu, to już koniec. Taka warstwa będzie odporna na lutowanie i lekkie ścieranie (np podczas montażu).

pcb_opis_8Jeszcze małe zbliżenie. Efekt jest więcej niż zadowalający, a wykonanie takiego opisu nie zajmuje wiele czasu – około 15 minut (wydruk, laminowanie, czyszczenie).




lakierDodatkowo, płytkę można polakierować aby opis był trwały, ładny, i błyszczący. Wystarczy najtańszy przeźroczysty lakier w aerozolu (emalia uniwersalna), trzeba jedynie nabrać wprawy w takim lakierowaniu aby warstwa była równa. Płytki lakierujemy jedną grubszą warstwą kładąc je poziomo, tak aby nadmiar lakieru nie spłynął i nie spowodował zacieków, a płytki takie muszą schnąć przez minimum pół godziny zanim zabierzemy się za dalszy montaż, dobrze pozostawić je na godzinę tak aby nie odcisnąć na lakierze własnych paluchów.

plaTak wyglądają płytki polakierowane, miodzio :) Jeśli mamy zamiar je lakierować, nie trzeba wcześniej przywiązywać większej wagi do czyszczenia ich z kredy, bowiem lakier i tak ją uwięzi w taki sposób że nie będzie po niej śladu.



Poprzednia część: PCB – Wiercenie
Dalsza część: PCB – Cynowanie chemiczne

5.00 avg. rating (97% score) - 2 votes

32 komentarze

  1. Witam, ten lakier bezbarwny to do drewna,metalu czy może plastiku ma być????
    I jak jest bezbarwny to jakim cudem ścieżki bo papierze kredowym zrobia się czarne?

    Pozdro:)

    • Lakier uniwersalny, najtańszy, dostaniesz w motoryzacyjnym. Jeśli oczyścisz płytkę z kredy, i dopóki jest mokra, to toner jest czarny. Jak wyschnie to robi się biały, widać kredę. Po nałożeniu lakieru kreda znowu nasiąka i jej nie widać, nie wysycha bo zostaje uwięziona szczelnie pod warstwą lakieru – i stąd taki efekt :)

      Ostatnio nawet zrobiłem warstwę opisową bez użycia lakieru (bo mi się skończył). Po prostu mokrą szmatką dokładnie pościerałem kredę tak, że po wyschnięciu nie było jej już widać. Toner całkiem dobrze się zachował o takim czyszczeniu, efekt na foto:

    • płytka wyszła zajefajnie. po wyglądzie wnioskuję że to pod jakiś system kina domowego?

    • pytanie:
      w jakim programie projektujesz?

    • Nie, wzmacniacz samochodowy. Z lewej przetwornica z miejscem na trafo, z prawej 4 końcówki po 100W :)

      Pokaż tą swoją płytkę jak już ją porobisz :)

      Projektuję w EAGLE

  2. jak przenosisz opis na płytkę? nie chodzi o to jaką metodą bo to opisane, tylko jak drukujesz? bo ja dzisiaj jak druknąłem opis na papierze kredowym to takie te opisy wąziutkie. odda mi na płytkę?

    płytkę mam na razie tylko wytrawioną. jak pisałem, czekam na ImmerTinn. jakby co to płytka (nie śmiać się) wygląda teraz tak :

    jeszcze pytanie:
    jak naprasowałeś tak duży wydruk?

    • Hmm wąziutkie? Tzn?

      Co do płytki, ok, ale za mocno dociskałeś przy prasowaniu. Rozdusiłeś toner i się rozlał trochę. Tutaj nie ma to znaczenia ale przy płytkach smd gdzie odstępy między ścieżkami to 12mils trzeba dobrze dobrać siłę dociskania bo wszystko zlałoby się do kupy :)

      Taką dużą płytkę prasowałem na raty. Najpierw jedną połowę a potem drugą. To samo z opisem, tylko że z opisem jest trudniej bo łatwo można go oderwać niechcący lub przesunąć. Takie duże nadruki dobrze jest przyłapać w dwóch trzech punktach do laminatu.

      Natomiast jest jeszcze jeden problemik przy przenoszeniu warstwy opisowej, którego jeszcze nie rozwiązałem. Przy małych płytkach opis pasuje idealnie, ale przy większych już nie. A tym bardziej na takich wielkości A4 – na zdjęciu mojej płytki powyżej to też widać. Spójrz w lewy dolny róg, opis ładnie pasuje do otworów. Spójrz w prawy górny róg (tam gdzie wzmacniacz D), opis jest przesunięty o jakieś 2 a nawet 3 milimetry względem otworów. Nie wiem czy to kartka się kurczy w jakiś magiczny sposób przy prasowaniu ścieżek, a przy prasowaniu opisu nie, czy co, ale chyba zacznę brać poprawkę przy drukowaniu i będe wpisywał w scale factor wartości typu 0.99 aż trafię z rozmiarem :)

    • za mocno dociskałem bo mi to zostało po prasowaniu. jak prasowałem żelazkiem to cisnąłem znacznie mocniej, niemalże całym ciężarem ciała i wiele razy nie wychodziło, więc pomyślałem że jak tu będę cisnąć ręką, siła docisku znacznie mniejsza to też coś nie wyjdzie i starałem się docisnąć dość mocno, żeby tylko aby na pewno się odbiło. poza tym może dałem za wysoką temperaturkę (zaraz za dwiema kropkami), bo mi aż laminat wygięło. inna sprawa że laminat cieniutki jak diabli.
      co do wydruku opisu to pytasz co znaczy że wąziutkie?
      z tego co widzę Twoje „ścieżki” (czyli obrys elementów) w warstwie opisu mają na oko 1mm?
      moje około 0,1mm. są naprawdę cieniuteńkie.

    • A jak ustawiasz opcje drukowania? Zaznaczasz opcje BLACK i SOLID?

    • dokładnie, obie opcje są zaznaczone. i i tak ten obrys elementów jest strasznie cieniutki.

    • ja mam dla Ciebie sugestię co do większych projektów i przenoszenia warstwy opisu. przenoś tak jak prasujesz ścieżki, na raty.

  3. Witam:D Mi chodzi oto,że jak mamy laminat to najpierw musimy go wyczyścić czymś żeby przenieść toner a potem wytrawić:) I teraz pytanie czym, proszkiem,cifem,pastą do zembów czy może pastą polerską:)

    • A, no to zmyliłeś mnie tym zdjęciem wytrawionej płytki, sądziłem że masz wytrawioną. Razem z płytką dałeś pytanie o czyszczenie przed cynowaniem. A teraz pytasz o czyszczenie przed nanoszeniem tonera…
      Wszystko po kolei opisane. Czyszczenie przed naniesieniem toneru do wytrawiania wykonuję zmywakiem kuchennym. Potem odtłuszczanie, wytrawianie, zmywanie toneru, polerowanie, i cynowanie.

  4. Witam, ponownie:) Kupiłem lakier bezbarwny i lipa:( odbiłem sobie opisy, namoczyłem w wodzie z mydłem,ściągnolem papier.Potem polakieroiqłem opisy po 5s były czarne ale potem jak lakier zasechł to znowu było widać na nich krede:(
    Co zrobić?

    • Po zerwaniu papieru płytkę czyścimy pod bieżącą wodą, tak jak na wideo! Potem kąpiel w roztworze kwasku cytrynowego, wtedy białego nalotu będzie już malutko. Przecież to wszystko jest dokładnie opisane, nie wiem skąd te problemy. Lakier – jedna gruba warstwa.

  5. Kwasek cytrynowy taki kucheny,co można kupić w sporzywczym?????

  6. Witajcie,

    Zamiast lakieru polecam również posmarować troszeczkę zwykłym olejem. Już przez 2 miesiące od zrobienia warstwy opisowej napisy są dalej czarne i nie ma w ogóle śladu kredy :)

    Pozdrawiam!

    • Hmm olejem? Poważnie? Nie mogę sobie wyobrazić. Przecież tam się będą przyklejać tony kurzu i zrobi się zwykłe bagno…

  7. Witam.
    Mam pytanie odnośnie nanoszenia warstwy opisowej.
    ->Manekinen (gratuluję udanego artykułu) – opisujesz technikę nanoszenia ścieżek na płytkę dwustronną za pomocą „koperty” utworzonej z dwóch stron sklejonego papieru. Wychodzi Ci ładna dwustronna płytka:
    http://diy.elektroda.eu/wp-content/uploads/2010/02/wiercenie3.jpg
    Jednak przy opisie nanoszenia warstwy napisów i wartości elementów termotransferem pokazujesz to już na płytce jednostronnej:
    http://diy.elektroda.eu/wp-content/uploads/2010/02/kapr.jpg
    Stąd moje pytanie. Jak jest w przypadku, gdy chcę zrobić płytkę dwustronną (z dużą ilością ścieżek po jednej i drugiej stronie), z cynowaniem obu stron a na końcu na stronę, gdzie będą elementy, gotową już do ich lutowania czyli po trawieniu i cynowaniu nanieść jeszcze wartwę opisową – sam toner. Czy można to wtedy zrobić? I jak jest z trwałością wtedy toneru ?

    • Witaj.

      Nigdy nie nanosiłem warstwy opisowej na płytce dwustronnej, nie widzę takiej potrzeby.

      Kiepsko widzę ten toner podczas lutowania. Już nie mówię o lutowaniu hot-air, bo wtedy toner się stopi i zmiesza z topnikiem i może wyjść jeden wielki syf – ale nawet lutowanie cienkim grotem może doprowadzić do uszkodzenia warstwy opisowej. Następnie mycie płynem do zmywania topnika/rozcieńczalnikiem – znów uszkodzi toner.

      Ale jeśli chcesz próbuj, chętnie się dowiem co z tego wyniknie :) Trzeba normalnie wykonać płytkę, powiercić, i… sam nie wiem…

      Jeśli najpierw pocynujemy a potem będziemy prasować toner, to nasze chemiczne cynowanie może trochę stracić na wyglądzie gdy płytkę przegrzejemy…

      Jeśli najpierw przeprasujemy toner a potem będziemy cynować, to do środka cynującego dostaną się resztki kredy a nie wiadomo jak z nimi zareaguje.

  8. Witam :)
    Świetny poradnik. Mam pytanie – jak robisz np przy warstwie opisowej że ścierasz dokładnie resztki papieru kredowego żeby tylko został sam toner na płytce ?
    Często jak robię płytki denerwuje mnie że muszę zdrapywać resztki papieru które dopiero widać po wyschnięciu…
    Próbowałeś może robić płytki z użyciem foli zamiast papieru ? Jeżeli tak to jakie były tego efekty ?

  9. Bardzo dobry artykuł – czytałem go niedawno przed pierwszym termotransferem i przydał się – a jak!
    Chcę jednak się podzielić uwagami odnośnie termotransferu (a nóż się przyda):
    1) zamiast papieru kredowego doskonałe się okazało „Zdrowie seniora” – gazetka kolorowa z cienkimi kartkami, które lekko się błyszczą – taki papier szybko odchodzi i jest doskonałym nośnikiem
    2) co do przygotowania płytki – jedyne co robiłem to dokładnie wyszorowałem ją proszkiem do czyszczenia (jakiś tani z napisem, który prawi, że „nie rysuje”(tja!)), potem płukanie w wodzie i suszenie – podczas przenoszenia mozaiki ścieżek nie odeszła ani jedna ścieżka(troszkę na krawędziach tylko – za słabo docisnąłem)
    3) co do warstwy napisowej – można wykonać „normalny” termotransfer, a potem papierem 2500 (z wodą!) polerować tak, żeby zeszła cała kreda i został sam toner. Polerowanie delikatne.
    4) wiercenie otworów <1mm – posiadam jedynie łatwy dostęp do wierteł HSS 1mm, a wiadomo, że do takiej płytki są potrzebne mniejsze. Znalazłem prostą metodę – w miejscach, gdzie mamy malutki otwór zrobić należy wiercić od strony opisowej kładąc płytkę na szkle – w rezultacie od strony laminatu powstaną malutkie dziurki. Jeśli chcemy większe – wkładamy kartkę papieru pomiędzy szkło a laminat (dlatego szkło bo wydaje mi się że mniej tępi wiertło od metalu).
    A na koniec może dwa zdjęcia tej pierwszej płytki o której była mowa:

    I jeszcze pytanie – możesz podać dokładną nazwę lakieru bezbarwnego, który stosujesz? Na zdjęciu jest jakaś emalia bezbarwna, a z nimi mam doświadczenie takie, że schną kilka dni… Przynajmniej z tymi „kolorowymi” miałem takie problemy.

    Pozdrawiam

  10. Płytki termotransferem wraz z robię od prawie 10 lat, ale na pomysł usuwania warstwy
    kredowej przy użyciu papieru ściernego chyba bym jednak nie wpadł. Dla mnie to lekki
    hardcor. Kredę od lat usuwam wykorzystując roztwór NaOH. Wystarczy kupić popularny
    środek „Kret” w granulkach. Nie należy stosować zbyt dużego stężenia, to jednak środek
    żrący. Ja używam roztworu 1łyżeczka granulek na litr wody, ale dobrze wypróbować ile
    należy użyć tego środka bo na rynku są „krety” różnych producentów. Zbyt duże stężenie
    może doprowadzić uszkodzenia opisu na płytce.
    Kredę usuwam gąbką zmoczoną w takim roztworze, lekko pocierając płytkę. Po opłukaniu
    i wysuszeniu napisy są idealnie czarne a polakierowanie czyni czerń napisów jeszcze
    wyraźniejszą.
    Właśnie testuję nowy sposób (chyba na to jeszcze nikt nie wpadł). Jak wyjdzie to opiszę.

    pozdrawiam AB

    • Hmm a kto usuwa kredę papierem ściernym? Powiem szczerze że mam trochę zaległości z tymi komentarzami więc nie wiem :)

  11. Kto usuwa? A no Kolega SID (jeden post wyżej). W pkt 3 pisze,:

    ” 3) co do warstwy napisowej – można wykonać „normalny” termotransfer, a potem papierem 2500 (z wodą!) polerować tak, żeby zeszła cała kreda i został sam toner. Polerowanie delikatne.”

    Być może że Kolega SID ma duże czucie w ręce i potrafi to zrobić delikatnie. Ja nie potrafię.

    pozdrawiam AB

  12. Witam.
    Świetny poradnik.
    Mam pytanie na które nigdzie nie znalazłem odpowiedzi. A mianowicie jak Kolega dodaje te obrazki na płytki?

  13. Witam,

    zastanawiam się, czy po polakierowaniu płytki od strony ścieżek nie ma problemów z łapaniem cyny podczas lutowania?. Przecież polakierowane zostaną również punkty lutownicze.

  14. Ok, teraz dopiero po ponownym przeczytaniu dotarło do mnie, że lakierujecie tylko stronę z opisem :)

    • Stronę ze ścieżkami też można polakierować, oczywiście po zmontowaniu i sprawdzeniu działania. Ale w razie potrzeby naniesienia zmian nie ma problemu z dolutowaniem czegoś przez lakier.

  15. Dobry może być też lakier V-66 specjalny do pokrywania nie tylko strony z opisem ale tez już po zlutowaniu dla zabezpieczenia części lutowanych…

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Proszę pozostawić te dwa pola tak jak są: